گزارش تحولات بازار سرمایه – دی‌ماه ۱۴۰۴

دی‌ماه ۱۴۰۴ یکی از درخشان‌ترین دوره‌ها برای بازار سرمایه بود. شاخص کل بورس تهران طی این ماه با رشد بیش از ۲۹ درصد صدرنشین بازارهای سرمایه‌گذاری شد. این رشد چشمگیر باعث شد شاخص کل به مرز کانال ۴٫۵ میلیون واحد نزدیک شود، هرچند در انتهای ماه پشت این سد روانی متوقف ماند. همچنین شاخص هم‌وزن (نماگر شرکت‌های کوچک و متوسط) همراه با موج صعودی بازار افزایش قابل توجهی را تجربه کرد. در هفته پایانی دی‌ماه، با چرخش نقدینگی به سمت سهم‌های کوچکتر، شاخص هم‌وزن رشد هفتگی خیره‌کننده ۴٫۴۲٪ را ثبت کرد و از حدود ۱٬۰۸۴٬۰۰۰ به ۱٬۱۳۲٬۰۰۰ واحد صعود نمود. بدین ترتیب عملکرد سهام شرکت‌های کوچکتر به مراتب بهتر از شاخص کل (با رشد هفتگی حدود ۱٫۶٪) بود و حتی بازدهی آن‌ها از بازارهای موازی مانند ارز و طلا نیز پیشی گرفت. در مجموع، فضای کلی بازار سهام در دی‌ماه بسیار مثبت و امیدوارکننده بود و غالب روزهای معاملاتی با رشد متوالی شاخص‌ها سپری شد.

در این ماه، ارزش و حجم معاملات بورس به رکوردهای کم‌سابقه‌ای دست یافت. به طور نمونه، در برخی جلسات معاملاتی ارزش معاملات خرد بازار به حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان رسید و حتی در روزهای اوج ورود نقدینگی از مرز ۲۳ هزار میلیارد تومان فراتر رفت. حجم معاملات روزانه نیز گاهاً از ۵۰ میلیارد سهم عبور کرد که بیانگر شور و رونق کم‌سابقه دادوستدها بود. این رشد ارزش معاملات با ورود سیل‌آسای نقدینگی حقیقی همراه بود. برای مثال، تنها در هفته سوم دی‌ماه بالغ بر ۴٫۶ همت (هزار میلیارد تومان) پول حقیقی وارد بازار سهام شد که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاران حقیقی، بازار سهام را مجدداً به‌عنوان مقصدی جذاب برگزیده‌اند. همچنین در اوایل ماه، نسبت خریداران حقیقی بر فروشندگان به‌طرز معناداری افزایش یافت که حاکی از برتری تقاضا و جو اطمینان در بازار بود. هرچند در میانه‌های ماه، تحت تاثیر برخی اخبار (که در ادامه ذکر می‌شود) عرضه‌ها موقتاً افزایش یافت، اما در مجموع خالص ورود نقدینگی حقیقی طی دی‌ماه مثبت و قابل توجه ارزیابی می‌شود. رکوردشکنی ارزش معاملات خرد (حتی ثبت رقم تاریخی نزدیک به ۲۴ همت در یک روز) و استمرار ورود پول جدید، بیانگر افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران به بازار سرمایه است.

گروه فلزات اساسی

سهم شرکت‌های فلزی و معدنی در موج صعودی دی‌ماه پررنگ بود. افزایش نرخ ارز و ثبات نسبی قیمت‌های جهانی کالاها باعث بهبود چشم‌انداز سودآوری شرکت‌های بزرگ فولادی و معدنی شد. ارزمحور بودن این صنایع موجب شد با رشد نرخ دلار نیمایی و آزاد، انتظار تعدیل مثبت سود این شرکت‌ها تقویت گردد. به علاوه، سیاست‌های جدید ارزی دولت – نظیر احتمال تک‌نرخی شدن ارز و راه‌اندازی «تالار دوم» معاملات ارزی – سیگنال مثبتی برای افزایش درآمدهای صادراتی این گروه ارسال کرد. تحلیلگران اشاره می‌کنند که بسیاری از غول‌های فلزی هنوز صورت‌های مالی خود را با دلار نیمایی حدود ۶۵–۷۰ هزار تومانی تنظیم کرده‌اند و در صورت اعمال نرخ‌های جدید (مثلاً ۱۲۷ هزار تومان) پتانسیل تعدیل سودآوری چشمگیری خواهند داشت. مجموع این عوامل باعث شد در دی‌ماه اقبال خوبی به سهام فولادسازان و شرکت‌های فلزات اساسی شود و رشد قیمتی مناسبی را تجربه کنند. هرچند در روزهای پایانی ماه، با افزایش عرضه در نمادهای بزرگ، شتاب رشد این گروه کمی کاهش یافت، اما در چشم‌انداز میان‌مدت همچنان به دلیل ارزش‌گذاری دلاری پایین بازار سهام ایران، این گروه مستعد رشد بیشتر ارزیابی می‌شود.

گروه پتروشیمی و پالایشی

صنایع پتروشیمی نیز به واسطه رشد نرخ ارز و بهبود کرک اسپرد محصولات، ماه موفقی را پشت سر گذاشتند. شرکت‌های پتروشیمی صادرات‌محور از گران‌تر شدن نرخ تسعیر ارز منتفع شدند و انتظار می‌رود در گزارش‌های سالانه خود تعدیلات مثبتی نشان دهند. معافیت مالیاتی اوره‌سازها در بودجه و عملکرد مطلوب بازار کالا در فروش محصولات پتروشیمی، از دیگر اخبار حمایتی برای این گروه بود. با این حال، در میانه دی‌ماه انتشار یک خبر منفی موقتاً بر معاملات پتروشیمی‌ها سایه انداخت؛ گزارش ۹ ماهه ضعیف شرکت زاگرس (تولیدکننده متانول) که سودآوری کمتر از انتظار داشت، به افزایش فشار فروش در نمادهای پتروشیمی انجامید و جو کل بازار را نیز مقطعی منفی کرد. با فروکش کردن اثر این خبر و تکمیل انتشار گزارش‌های فصلی، دوباره سهام پتروشیمی‌ها مسیر صعودی خود را پیدا کردند. به طور کلی، ترکیب عوامل بنیادی (نرخ دلار قوی‌تر، حذف ارز ترجیحی خوراک، فروش‌های صادراتی با قیمت بالاتر) سبب شد پتروشیمی‌ها در دی‌ماه روندی صعودی داشته باشند. صنایع پالایشی (نفتی) نیز با بهره‌گیری از حاشیه سود مناسب فرآورده‌ها و ثبات نسبی قیمت جهانی نفت، رشد خوبی ثبت کردند. گزارش‌های ۹ ماهه پالایشگاه‌ها حاکی از سودآوری کم‌سابقه در این صنعت بود که نوید تداوم این روند تا پایان سال مالی را می‌داد. مجموعاً گروه نفت و پتروشیمی، علیرغم نوسانات مقطعی، یکی از پیشران‌های اصلی رشد بازار در دی‌ماه بودند.

گروه بانکی و مالی

سهام بانک‌ها در دی‌ماه روندی پرنوسان اما رو به رشد داشتند. در ابتدای ماه، بانک‌ها نیز همراه با کلیت بازار صعود کردند؛ به طوری که برخی نمادهای بانکی طی سه هفته ابتدایی، بازدهی دورقمی را تجربه کردند. با این حال، حوالی اواسط دی‌ماه افزایش عرضه در نمادهای بانکی مشاهده شد و به تعبیری «بانکی‌ها ترمز رشد بازار را کشیدند». این عرضه‌ها عمدتاً ناشی از شناسایی سود کوتاه‌مدت توسط برخی معامله‌گران و نیز حساسیت به اخبار سیاست پولی بود. به‌رغم این نوسانات کوتاه‌مدت، چشم‌انداز بنیادین بانک‌ها نسبت به گذشته بهبود یافته است. گزارش‌های ۹ ماهه بانک‌ها نشان داد بسیاری از بانک‌های بزرگ پس از سال‌ها عملکرد بهتری داشته‌اند؛ برخی موفق به افزایش درآمدهای عملیاتی و حتی خروج از زیان شدند. برای نمونه، بانک صادرات ایران در ۹ ماهه ۱۴۰۴ افزایش ۵۵٪ در درآمد و ۲۸٪ در سود خالص خود نسبت به مدت مشابه سال قبل گزارش کرد که بیانگر بهبود قابل توجه عملکرد این بانک است. افزون بر این، انتظارات نسبت به افزایش سرمایه بانک‌ها از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها و نیز احتمال تسعیر دارایی‌های ارزی با نرخ‌های بالاتر، از عوامل دلگرم‌کننده سهامداران بانکی بوده است. در نتیجه این عوامل، گروه بانکی علی‌رغم افت‌وخیز طی ماه، به طور کلی بازدهی مثبتی در دی‌ماه ثبت کرد و برخی نمادهای این گروه جزو پرتراکنش‌ترین‌های بازار بودند. گفتنی است سیاست‌های کنترل نرخ بهره بین‌بانکی توسط بانک مرکزی نیز با ثبات نسبی (حوالی ۲۴٪) ادامه داشت و ریسک سیستماتیک خاصی از ناحیه نرخ سود متوجه بانک‌ها نشد.

گروه خودروسازی و ساخت قطعات

سهام شرکت‌های خودرویی که عمدتاً با زیان انباشته و مشکلات ساختاری مواجه‌اند، در فضای تورمی بازار با اقبال سفته‌بازانه همراه شدند. طی دی‌ماه، قیمت خودروهای داخلی در بازار آزاد افزایش قابل توجهی یافت که این خود انتظارات برای افزایش نرخ فروش کارخانه‌ای خودرو را تقویت کرد. به عنوان نمونه، بررسی‌ها نشان می‌دهد در یک بازه یک‌ماهه اخیر قیمت برخی خودروهای سواری پرتیراژ تا ۳۳۰ میلیون تومان افزایش داشته است. این رشد قیمت خودرو (ناشی از تورم و افزایش نرخ ارز) باعث شده ارزش جایگزینی دارایی‌های خودروسازان بالا برود و سهامداران نسبت به تجدید ارزیابی دارایی‌ها و بهبود ترازنامه شرکت‌های این صنعت امیدوارتر شوند. علاوه بر این، دولت در دی‌ماه برنامه فروش چند خودرو وارداتی و کاهش محدودیت‌های قیمت‌گذاری را اعلام کرد که سیگنال مثبتی برای بازار خودرو بود. هرچند وضعیت بنیادی خودروسازان (از منظر سودآوری عملیاتی) کماکان چالش‌برانگیز است و هزینه‌های تولید آن‌ها بالاست، اما در بازار سهام طی دی‌ماه جو روانی مثبت حاکم بر این گروه باعث شد اکثر نمادهای خودرویی رشد قیمتی مناسبی را تجربه کنند. به ویژه نمادهای مطرح خودروسازی مانند ایران‌خودرو و سایپا با افزایش حجم معاملات مواجه شدند و بازدهی ماهانه مطلوبی بر جای گذاشتند. تحلیلگران هشدار می‌دهند که پایداری این روند در گرو اجرای اصلاحات ساختاری در صنعت خودرو و بهبود بهره‌وری تولید است؛ با این وجود، در کوتاه‌مدت فضای تورمی اقتصاد و انتظارات افزایش قیمت، همچنان از سهام این گروه حمایت می‌کند.

در پس زمینه رشدهای یادشده، ترکیبی از عوامل بنیادی و رویدادهای خبری به چشم می‌خورد که روند بازار را جهت دادند. تحولات ارزی مهم‌ترین موتور محرک بازار سرمایه در دی‌ماه بود. نرخ دلار آزاد طی ماه از حدود ۸۵ هزار تومان ابتدای سال به مرز ۱۴۰ هزار تومان رسید و انتظارات برای تک‌نرخی شدن ارز تقویت شد. این موضوع موجب تعدیل ارزش جایگزینی شرکت‌های بورسی و افزایش سودآوری سهام ارزمحور شده و واقعیت‌های جدید اقتصاد کلان را در قیمت سهام منعکس کرد. همزمان، گزارش‌های مالی ۹ ماهه شرکت‌ها منتشر شد که در بسیاری موارد فراتر از انتظار ظاهر گردید و بهبود قابل‌توجه عملکرد بنیادی شرکت‌ها را نشان داد. تحلیلگران معتقدند این گزارش‌های قوی، کف جدیدی زیر قیمت سهام ایجاد کرد و از تداوم روند صعودی بازار پشتیبانی نمود. نکته مهم، تفاوت میان شرکت‌های بزرگ و کوچک در این گزارش‌ها بود: شرکت‌های بزرگ (عموماً صادرات‌محور) هنوز درآمدهای خود را با دلارهای نیمایی قدیمی (حدود ۶۵ تا ۷۰ هزار تومان) ثبت کرده‌اند، در حالی که شرکت‌های کوچکتر از نرخ‌های نیمایی بالاتری بهره‌مند شده‌اند. بنابراین انتظار می‌رود در آینده نزدیک با اعمال نرخ‌های ارز روز در صورت‌های مالی شرکت‌های بزرگ، تعدیل‌های مثبت قابل ملاحظه‌ای برای آنها به وقوع بپیوندد.

از سوی دیگر، فضای سیاسی نیز بی‌تأثیر نبود. در ابتدای دی‌ماه افزایش تنش‌های سیاسی داخلی و برخی نگرانی‌های ژئوپلیتیک (از جمله لفاظی‌های مقطعی مقامات خارجی) جو احتیاط را بر بازار حاکم کرد و منجر به خروج موقتی پول در اولین روزهای معاملاتی شد. با این حال، با فروکش کردن نسبی التهابات سیاسی در ادامه ماه، این ریسک‌های سیستماتیک کمرنگ‌تر شدند و بازار مجدداً به مسیر اصلی خود بازگشت. کارشناسان تأکید دارند که عوامل بنیادین قوی بازار سهام در دی‌ماه توانست بر نگرانی‌های سیاسی غلبه کند و مانع از افت شدید شاخص‌ها گردد. دو عامل کلیدی در تقویت این مقاومت بازار نقش داشتند: نخست، انتظارات مثبت نسبت به سیاست‌های اقتصادی دولت (از جمله یکسان‌سازی نرخ ارز و اصلاح قیمت‌گذاری‌ها) و دوم، دورنمای گزارش‌های عملکرد شرکت‌ها در ماه‌های آتی که با توجه به روند افزایشی نرخ ارز می‌تواند تداوم رشد سودآوری را توجیه کند. مجموع این عوامل، اعتماد فعالان را به ادامه‌دار بودن روند صعودی افزایش داده است.

در جمع‌بندی، دی‌ماه ۱۴۰۴ دوره‌ای کم‌نظیر برای بازار سرمایه بود که طی آن اکثر صنایع بورسی با رشد قابل توجه ارزش بازار مواجه شدند. شاخص‌ها هر دو (کل و هم‌وزن) در این ماه سبزپوش بودند و حجم بالای معاملات نشان از عمق یافتن بازار داشت. هرچند نوسانات مقطعی و طبیعی (ناشی از خبرهای سیاسی یا برخی وقایع شرکتی) در طی مسیر مشاهده شد، اما روند کلی بازار مثبت و پایدار باقی ماند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند در صورت تداوم شرایط فعلی – به‌ویژه ثبات متغیرهای کلان و حمایت سیاست‌گذاران از بازار – بورس تهران می‌تواند در ماه‌های آتی نیز به رشد متعادل خود ادامه دهد. فضای کلی دی‌ماه نشان داد که سرمایه‌گذاران پس از مدت‌ها رکود، بار دیگر به بازار سهام اعتماد کرده‌اند و این بازار با تکیه بر واقعیت‌های اقتصادی و عملکرد سودآور شرکت‌ها، می‌تواند یکی از پیشران‌های حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر تورم باشد